Πράσινες Δημόσιες Συμβάσεις (ΠΔΣ)

Ενεργειακή ετικέτα – Νέοι Κανονισμοί

Από τον Μάρτιο του 2021 η ΕΕ εφαρμόζει νέους κανονισμούς σχετικά με τις ενεργειακές ετικέτες. Οι νέες απαιτήσεις επισήμανσης έχουν διατεθεί για εννέα κατηγορίες προϊόντων, τα οποία έχουν σημαντικές επιπτώσεις στους προμηθευτές του δημόσιου που αγοράζουν / μισθώνουν ηλεκτρικές συσκευές. Το έργο BELT που χρηματοδοτείται από την ΕΕ, για να βοηθήσει τους προμηθευτές του δημόσιου σε αυτήν τη μετάβαση, δημοσίευσε μια Λευκή Βίβλο συνοψίζοντας τις βασικές διατάξεις του νέου συστήματος επισήμανσης και παρέχοντας συστάσεις στους προμηθευτές του δημόσιου για συμμόρφωση με τους κανονισμούς.

Για περισσότερες πληροφορίες επισκεφτείτε τον παρακάτω σύνδεσμο και διαβάστε το αρχείο σε μορφή pdf:

https://sustainable-procurement.org/resource-centre/?c=search&uid=a68aa92f

  1. Επισκεφτείτε την ενότητα «Σεμινάρια – Εκδηλώσεις» – Εκδηλώσεις, για να ενημερωθείτε για τις επερχόμενες προγραμματισμένες διοργανώσεις
  2. ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ – Ανάπτυξη συνεργειών της Εθνικής Κεντρικής Αρχής Αγορών και του Κέντρου Αριστείας για τις Δημόσιες Συμβάσεις Καινοτομίας με τη Σύνοδο των Αντιπρυτάνεων Οικονομικών των ελληνικών ΑΕΙ
  3. Πιστοποιημένο επιμορφωτικό πρόγραμμα του ΙΝΕΠ –ΕΚΔΔΑ για τις Πράσινες Δημόσιες Συμβάσεις
  4. Δημοσίευση διακήρυξης συμφωνίας – πλαίσιο 2ετους διάρκειας για την προμήθεια Φωτοαντιγραφικού χαρτιού με πράσινα κριτήρια για την κάλυψη των αναγκών της κεντρικής κυβέρνησης (Υπουργείων)
  5. Έναρξη πιστοποιημένου επιμορφωτικού προγράμματος του ΙΝΕΠ –ΕΚΔΔΑ για τις Πράσινες Δημόσιες Συμβάσεις
  6. Νέα ευρωπαϊκά πράσινα κριτήρια για την κατηγορία «υπολογιστές, οθόνες, φορητές ταμπλέτες (tablets) και έξυπνα κινητά τηλέφωνα (smartphones)»
  7. Έγκριση του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για τις Πράσινες Δημόσιες Συμβάσεις
Τι είναι Πράσινη Δημόσια Σύμβαση (ΠΔΣ);

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (COM (2008) 400, pg. 4), ως Πράσινη Δημόσια Σύμβαση (ΠΔΣ, Green Public Procurement) ορίζεται η διαδικασία όπου οι αναθέτουσες αρχές επιδιώκουν να προμηθευτούν αγαθά, υπηρεσίες και έργα με μειωμένες περιβαλλοντικές επιπτώσεις κατά τη διάρκεια του κύκλου ζωής τους, σε σύγκριση με αντίστοιχα προϊόντα, υπηρεσίες και δημόσια έργα με τις ίδιες βασικές λειτουργικότητες.

Για ποιο λόγο πρέπει οι Δημόσιες Συμβάσεις να έχουν οικολογικό προσανατολισμό (να είναι πράσινες);

Ο δημόσιος τομέας είναι ο μεγαλύτερος καταναλωτής στην οικονομία. Οι κρατικές δαπάνες για έργα, αγαθά και υπηρεσίες αντιπροσωπεύουν περίπου το 14% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ) της ΕΕ, αντιπροσωπεύοντας περίπου 1,8 τρισεκατομμύρια ευρώ ετησίως. [1] Μέσω των ΠΔΣ εκπληρώνονται οι στόχοι περιβαλλοντικής πολιτικής για την κλιματική αλλαγή, την ενεργειακή απόδοση και την ποιότητα του αέρα και ταυτόχρονα μπορεί να επιτευχθεί αύξηση της οικονομικής απόδοσης με την κοστολόγηση του κύκλου ζωής.  Οι δημόσιοι φορείς με τον τρόπο αυτό συμβάλουν στην προώθηση της καινοτομίας και της ανάπτυξης ανταγωνιστικών βιώσιμων λύσεων ενώ συγχρόνως ενισχύουν την εικόνα τους και δίνουν το καλό παράδειγμα.

[1] https://ec.europa.eu/environment/gpp/what_en.htm.

Είναι υποχρεωτικό οι Δημόσιες Συμβάσεις να διενεργούνται με πράσινα κριτήρια;

Το θεσμικό πλαίσιο των δημοσίων συμβάσεων περιλαμβάνει προαιρετικές διατάξεις για τις ΠΔΣ με εξαίρεση ορισμένες περιπτώσεις υποχρεωτικών διατάξεων σε ειδικότερη τομεακή νομοθεσία π.χ. πλαστικά μιας χρήσης, ενεργειακή απόδοση κτιρίων. Προς την ίδια κατεύθυνση η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παροτρύνει τις αναθέτουσες αρχές να λαμβάνουν υπόψη περιβαλλοντικούς παράγοντες στις διαγωνιστικές διαδικασίες, ενώ παράλληλα έχει θεσπίσει πράσινα κριτήρια για μια σειρά από κατηγορίες προϊόντων, υπηρεσιών και δημοσίων έργων που παρουσιάζονται σε σχετική ιστοσελίδα: http://ec.europa.eu/environment/gpp/eu_gpp_criteria_en.htm. Αυτά τα πράσινα κριτήρια είναι προαιρετικά, ενώ σε τακτική βάση επανεξετάζονται και επικαιροποιούνται. Επιπρόσθετα, ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να καταρτίσουν Εθνικά Σχέδια Δράσης (ΕΣΔ) για την προώθηση των Πράσινων Δημόσιων Συμβάσεων και να υποβάλουν προτάσεις για τη χάραξη εθνικής πολιτικής. Τα ΕΣΔ θέτουν εθνικούς στόχους και παρέχουν πολιτική ώθηση στη διαδικασία εφαρμογής και ευαισθητοποίησης για πιο οικολογικές δημόσιες συμβάσεις.

Τι είναι το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τις Πράσινες Δημόσιες Συβάσεις;

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με σκοπό την εφαρμογή της πολιτικής των Πράσινων Δημόσιων Συμβάσεων, κάλεσε τα Κράτη Μέλη να καταρτίσουν Εθνικά Σχέδια Δράσης (ΕΣΔ) για την προώθηση των Πράσινων Δημοσίων Συμβάσεων  (ΠΔΣ). Τα ΕΣΔ πρέπει να περιλαμβάνουν την αξιολόγηση της υπάρχουσας κατάστασης αλλά και τους επιθυμητούς στόχους, προσδιορίζοντας το μέτρα που θα ληφθούν για την επίτευξή τους.

Η χώρα μας από το Φεβρουάριο του 2021 διαθέτει Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Προώθηση των Πράσινων Δημόσιων Συμβάσεων το οποίο ενέκριναν οι Υπουργοί Ανάπτυξης και Επενδύσεων και Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΦΕΚ Β΄/466/2021). Το Εθνικό Σχέδιο Δράσης αξιοποιεί τη δυναμική των Δημοσίων Συμβάσεων στην κατεύθυνση της πράσινης ανάπτυξης και της κυκλικής οικονομίας μέσα στο πλαίσιο της εθνικής στρατηγικής για τους τομείς αυτούς, αλλά και μέσα στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, ενθαρρύνοντας την επιχειρηματικότητα και την πρωτογενή παραγωγή προς αυτή την κατεύθυνση.

Το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τις ΠΔΣ θέτει σταδιακά σε όλες τις αναθέτουσες αρχές και τους αναθέτοντες φορείς ποσοτικούς στόχους για τη διενέργεια πράσινων δημοσίων συμβάσεων σε καθορισμένες κατηγορίες αγαθών, υπηρεσιών και δημοσίων έργων με χρονικό ορίζοντα τα τρία έτη (2021-2023).

Ποιοι είναι οι άμεσοι στόχοι του ΕΣΔ;

Το Εθνικό Σχέδιο Δράσης θέτει ποσοστιαίους ποσοτικούς στόχους για το σύνολο των δημοσίων συμβάσεων που θα προκηρύσσονται κατ’ έτος, ανάλογα με τον φορέα υλοποίησης (κεντρικές κυβερνητικές αρχές/ μη κεντρικές αναθέτουσες αρχές/ αναθέτοντες φορείς). Συγκεκριμένα, οι φορείς υλοποίησης θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τους ποσοστιαίους ποσοτικούς στόχους κατ’ έτος, του Πίνακα Β2 του ΕΣΔ για τις κατηγορίες των αγαθών, υπηρεσιών και δημοσίων έργων, δεσμευτικής εφαρμογής και του Πίνακα Β3 για τις κατηγορίες μη δεσμευτικής εφαρμογής, υιοθετώντας σταδιακά τουλάχιστον τα στοιχειώδη κριτήρια που παρατίθενται στο Παράρτημα του ΕΣΔ. Η υποχρέωση εφαρμογής ξεκινά από 1.1.2021 για τις κεντρικές κυβερνητικές αρχές, 1.1.2022 για τις μη κεντρικές αναθέτουσες αρχές και 1.1.2023 για τους αναθέτοντες φορείς. Ο βαθμός υιοθέτησης των κριτηρίων που τίθεται ως στόχος διαφέρει από 20%  έως 80%.

Τι σημαίνει στην πράξη «κατηγορία αγαθών, υπηρεσιών και δημοσίων έργων, δεσμευτικής εφαρμογής» και τι «μη δεσμευτικής εφαρμογής»;

Όταν το αντικείμενο μιας δημόσιας σύμβασης ανήκει στην κατηγορία των αγαθών, υπηρεσιών και δημοσίων έργων δεσμευτικής εφαρμογής, τότε στις διακηρύξεις είναι υποχρεωτική η ενσωμάτωση των πράσινων κριτηρίων του ΕΣΔ, για την επίτευξη των εθνικών στόχων. Αντίθετα, για τις κατηγορίες μη δεσμευτικής εφαρμογής, η ενσωμάτωση πράσινων κριτηρίων στις διακηρύξεις αποτελεί ισχυρή σύσταση. Σε καμία περίπτωση όμως δε θίγεται η νομιμότητα της σύμβασης από την ενσωμάτωση ή όχι των πράσινων κριτηρίων σε αυτή.

Ποιες είναι οι κατηγορίες αγαθών, υπηρεσιών και δημοσίων έργων, δεσμευτικής εφαρμογής και ποιες μη δεσμευτικής εφαρμογής;

Κατηγορίες αγαθών, υπηρεσιών και έργων δεσμευτικής εφαρμογής

  • Χαρτί φωτοαντιγραφής και γραφής
  • Ηλεκτρονικοί υπολογιστές και οθόνες
  • Εξοπλισμός απεικόνισης (εκτυπωτές, σαρωτές, πολυμηχανήματα φωτοαντιγραφής, εκτύπωσης και σάρωσης)
  • Εσωτερικός φωτισμός – Λαμπτήρες LED
  • Κλιματιστικά μηχανήματα
  • Λιπαντικά (αναγεννημένα και βιοδιασπώμενα)
  • Μεταφορικά μέσα (οχήματα και υπηρεσίες μεταφοράς)
  • Οδοφωτισμός και σηματοδότες κυκλοφορίας

Κατηγορίες αγαθών, υπηρεσιών και έργων μη δεσμευτικής εφαρμογής

  • Έπιπλα
  • Προϊόντα κλωστοϋφαντουργίας
  • Προϊόντα και υπηρεσίες συντήρησης εξωτερικών δημοσίων χώρων (Καθαρισμός, κηπουρική)
  • Υποδομές διαχείρισης λυμάτων
  • Ηλεκτρικός και ηλεκτρονικός εξοπλισμός χρησιμοποιούμενος στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης (Υγειονομικός ΗΗΕ)
  • Σχεδιασμός οδοποιίας, κατασκευή και συντήρηση
  • Σχεδιασμός κτιρίων γραφείων, κατασκευή και διαχείριση
Που μπορώ να βρω το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την προώθηση των ΠΔΣ;

Το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την προώθηση των Πράσινων Δημοσίων Συμβάσεων για τα έτη 2021 έως 2023 εγκρίθηκε με την υπ’ αριθμ. 14900/4-2-2021 Κοινή Απόφαση των Υπουργών Ανάπτυξης και Επενδύσεων και Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Η σχετική ΚΥΑ δημοσιεύτηκε στο υπ’ αρ. 466/Τεύχος Β ́/8-2-2021 Φύλλο της Εφημερίδας της Κυβέρνησης (ΦΕΚ). www.mindev.gov.gr/wp-content/uploads/2021/03/ΦΕΚ466Β_08022021_ΑΠΟΦΑΣΗ_ΕΓΚΡΙΣΗ-ΣΧΕΔΙΟΥ-ΔΡΑΣΗΣ_ΠΡΑΣΙΝΕΣ-ΔΗΜΟΣΙΕΣ-ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ.pdf

Με ποιο τρόπο γίνεται η παρακολούθηση της εφαρμογής του ΕΣΔ;

Η παρακολούθηση και αξιολόγηση της πορείας υλοποίησης, αποτελεί τη σημαντικότερη παράμετρο για την επιτυχία του Εθνικού Σχεδίου Δράσης. Η «Επιτροπή Διοίκησης, Παρακολούθησης και Αξιολόγησης της Υλοποίησης του Εθνικού Σχεδίου Δράσης» έχει την ευθύνη για την επίτευξη των στόχων της Στρατηγικής και την παρακολούθηση της πορείας υλοποίησής της. Για το σκοπό αυτό, έχουν τεθεί ποσοτικοί Δείκτες Παρακολούθησης και Αξιολόγησης (KPIs-Key Performance indicators) οι οποίοι θα ελέγχονται σε συνεχή βάση ενώ θα αναφέρονται σε ετήσια βάση (ήτοι κάθε 12 μήνες).

 

Το Εθνικό Σύστημα Ηλεκτρονικών Δημόσιων Συμβάσεων (ΕΣΗΔΗΣ-ΚΗΜΔΗΣ) επιτρέπει την άμεση, αξιόπιστη και πλήρως αυτοματοποιημένη καταγραφή του συνόλου των προμηθειών των φορέων του δημοσίου. Με κατάλληλη τροποποίηση της ψηφιακής μορφής του Εθνικού Συστήματος και συμπλήρωσης κατάλληλου πεδίου, θα καταχωρούνται στο Σύστημα όλες οι πράσινες δημόσιες συμβάσεις και αυτομάτως θα κωδικοποιούνται για στατιστική επεξεργασία.

Μπορεί να χαρακτηριστεί μια δημόσια σύμβαση ως «πράσινη» αν δεν περιλαμβάνεται στους στόχους του ΕΣΔ και υπό ποιες προϋποθέσεις;

Για τις κατηγορίες αγαθών, υπηρεσιών και δημοσίων έργων που περιλαμβάνονται στο ΕΣΔ, μια σύμβαση μπορεί να χαρακτηριστεί πράσινη αν πληρούνται τα πράσινα κριτήρια που αναφέρονται στο Παράρτημα 2 του ΕΣΔ. Για οποιαδήποτε άλλη κατηγορία η οποία δεν περιλαμβάνεται στο ΕΣΔ, μια σύμβαση μπορεί να χαρακτηριστεί πράσινη αν πληρούνται τουλάχιστον τα στοιχειώδη κριτήρια που έχει θεσπίσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την κατηγορία αυτή, χωρίς ωστόσο να προσμετρούνται για τη επίτευξη των εθνικών στόχων.

Μπορώ να έχω πρόσβαση στα πράσινα κριτήρια της Ευρωπαϊκής Επιτροπής;

Τα πράσινα κριτήρια της ΕΕ έχουν καταρτιστεί για να διευκολυνθεί η εφαρμογή της διαδικασίας προμήθειας προϊόντων, παροχής υπηρεσιών και δημοσίων έργων με οικολογικό προσανατολισμό, και να μπορούν να ενσωματωθούν απευθείας στα τεύχη προκήρυξης των σχετικών διαγωνισμών. Επικαιροποιούνται τακτικά, ώστε να λαμβάνονται υπόψη τα πιο πρόσφατα επιστημονικά δεδομένα σχετικά με τα προϊόντα, τις νέες τεχνολογίες, τις εξελίξεις στην αγορά και τις αλλαγές στη νομοθεσία, ενώ για τις περισσότερες κατηγορίες αγαθών είναι διαθέσιμα σε όλες τις επίσημες γλώσσες της ΕΕ (και στην ελληνική γλώσσα). Η πρόσβαση είναι ελεύθερη σε όλους μέσα από τη σχετική ιστοσελίδα της ΕΕ (https://ec.europa.eu/environment/gpp/eu_gpp_criteria_en.htm).